Ποσοτική χαλάρωση. Προοπτικές και κίνδυνοι

Το τελευταίο διάστημα ακούμε ότι γίνεται όλο και πιο επιτακτική η ανάγκη για περεταίρω ποσοτική χαλάρωση από την ΕΚΤ, ώστε να βγει η Ευρωζώνη από την υφεσιακή τροχιά. Είναι γεγονός ότι η επενδυτική δραστηριότητα έχει περιοριστεί αισθητά, κυρίως στις χώρες του Νότου, τα εισοδήματα έχουν μειωθεί, η φορολογία αυξάνεται και η κατανάλωση φθίνει. Επομένως, είναι επιτακτική ανάγκη να ληφθούν ορισμένα μέτρα, ώστε να ανακάμψουν οι χώρες τις ευρωζώνης, ειδικά αυτήν την περίοδο που κινδυνεύει να μπει σε ένα φαύλο κύκλο αποπληθωρισμού. Ενδεχομένως, μια λύση αποτελεί η Ποσοτική Χαλάρωση. Τι είναι όμως αυτή ; Πως εφαρμόζεται ; Τι συνέπειες έχει στην οικονομία ;  Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε αυτά τα ερωτήματα.

Ερώτημα πρώτο : Τι είναι ποσοτική χαλάρωση ;

Ποσοτική χαλάρωση ή διαφορετικά Quantitative Easing (QE) περιγράφει, με λίγα λόγια, την προσπάθεια των κεντρικών τραπεζών να αυξήσουν τα επίπεδα δανεισμού μέσω μείωσης των επιτοκίων, ούτως ώστε να δοθεί ώθηση (boost) στην οικονομική δραστηριότητα. Τα μειωμένα επιτόκια θα αυξήσουν την κατανάλωση και την επενδυτική δραστηριότητα, αλλά θα μειώσουν την αποταμίευση, αφού ένα χαμηλό επιτόκιο αποθαρρύνει την κάθε αποταμιευτική επιθυμία. Παρόλα αυτά, όταν τα επιτόκια δε μπορούν να μειωθούν περισσότερο, οι κεντρικές τράπεζες δε μπορούν παρά μόνο να αυξήσουν την προσφορά χρήματος στην οικονομία, ώστε να πετύχουν τον προαναφερθέντα στόχο. Στην ουσία αυτό αποτελεί και την Ποσοτική Χαλάρωση. Αυτή η «τεχνική» της Νομισματικής Πολιτικής χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά από την Ιαπωνία το 2000, όπου η Κεντρική της Τράπεζα χορηγούσε μηδενικό (βασικό) επιτόκιο.

Ερώτημα δεύτερο : Πως εφαρμόζεται ;

Πριν ξεκινήσουμε την περιγραφή της διαδικασίας, θα πρέπει να τονιστεί ότι πλέον οι τράπεζες δεν εκτυπώνουν χαρτονομίσματα, αλλά δημιουργούν χρήμα ηλεκτρονικά, με το πάτημα ενός κουμπιού στον ηλεκτρονικό υπολογιστή (fiat currency). Οι κεντρικές τράπεζες (ΚΤ) προκειμένου να μειώσουν τα επιτόκια, αυξάνουν την προσφορά χρήματος στην οικονομία. Πως γίνεται αυτό ; Όταν μια ΚΤ αυξάνει την προσφορά χρήματος, αγοράζει, για παράδειγμα, κρατικά ομόλογα[1] από  εμπορικές τράπεζες και έτσι οι τελευταίες (πωλητές ομολόγων) έχουν στους λογαριασμούς τους (ισολογισμούς) περισσότερο χρήμα, το οποίο μπορούν να το διοχετεύσουν στην αγορά, δανείζοντας ιδιώτες ή επιχειρήσεις, προκειμένου να ενισχυθεί η οικονομική δραστηριότητα. Η αυξημένη αυτή προσφορά χρήματος οδηγεί τις οικονομικές μονάδες να χρησιμοποιήσουν μέρος των πλεοναζόντων μη τοκοφόρων χρημάτων τους για αγορά τοκοφόρων τίτλων, για παράδειγμα ομόλογα. Έτσι η αύξηση της ζήτησης των ομολόγων, θα αυξήσει την τιμή τους και θα μειώσει το  βραχυπρόθεσμο επιτόκιο τους. Η ΚΤ στη συνέχεια προσπαθεί να μειώσει το μακροπρόθεσμο επιτόκιο,  που δεν είναι άλλο από αυτό με το οποίο δανείζονται οι επιχειρήσεις(επενδύσεις) και οι ιδιώτες(στεγαστικά δάνεια). Συμπερασματικά, με την Ποσοτική Χαλάρωση οι επιχειρήσεις θα μπορέσουν να δανειστούν φθηνό χρήμα και να ξεκινήσουν την επενδυτική τους δραστηριότητα, μέσω της οποίας θα προκύψουν πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία (αύξηση εισοδημάτων, θέσεις εργασίας, αύξηση κατανάλωσης κλπ), και θα τονωθεί η αγορά ακινήτων.

Ερώτημα τρίτο : Τι συνέπειες έχει στην οικονομία ;

Πέρα από τις παραπάνω θετικές επιπτώσεις του QE, υπάρχουν και αρνητικές συνέπειες αυτής της πρακτικής. Συγκεκριμένα, ένα μείζον πρόβλημα που μπορεί να προκύψει από αυτή τη διαδικασία είναι αύξηση του πληθωρισμού. Βέβαια δεν είναι απαραιτήτως κακό αυτό, γιατί μερικές φορές είναι απαραίτητες οι πληθωριστικές πιέσεις σε μια οικονομία προκειμένου αυτή να ανακάμψει. Εξαρτάται πάντα από τον ρυθμό αύξησης του πληθωρισμού. Επιπρόσθετα, αν οι εμπορικές τράπεζες δε διοχετεύσουν την πλεονάζουσα αυτή ρευστότητα στην αγορά και συγκεκριμένα στις επιχειρήσεις μέσω δανείων, ώστε το χρήμα αυτό να επενδυθεί στην πραγματική οικονομία η πολιτική του QE θα αποτύχει. Ένα τρανταχτό παράδειγμα είναι αυτό της Ιαπωνίας, όπου μετά την πολιτική της Ποσοτικής Χαλάρωσης παρατηρήθηκε παγίδα ρευστότητας, δηλαδή χαμηλά επιτόκια και πενιχρή οικονομική δραστηριότητα.

Τέλος, αφού απαντήσαμε τα παραπάνω ερωτήματα, ας δούμε τι συμβαίνει στην πραγματικότητα. Ας κοιτάξουμε για παράδειγμα την οικονομία της Αγγλίας (στοιχεία 2010). Η Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας είχε ρίξει το επιτόκιο στο 0,5% προκειμένου να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, που ξεκίνησε το 2008. Πίστεψε ότι το μειωμένο επιτόκιο θα δώσει ισχυρό κίνητρο στις εμπορικές τράπεζες να χορηγήσουν περισσότερα δάνεια σε καταναλωτές και επιχειρηματίες, ώστε αναζωπυρωθεί η κατανάλωση και η επενδυτική δραστηριότητα. Ωστόσο, αυτό δεν έγινε στο βαθμό που πίστεψε η Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας, με αποτέλεσμα να προβεί σε αύξηση της προσφοράς χρήματος (κατά 200 δις βρετανικές λίρες). Στην ουσία εφάρμοσε τη νομισματική «τεχνική» της Ποσοτικής Χαλάρωσης. Την ίδια τακτική ακολουθεί και η Fed. Επομένως, σύμφωνα με τα παραπάνω, προκύπτει το εύλογο συμπέρασμα ότι τα αποτελέσματα της Ποσοτικής Χαλάρωσης είναι αμφίβολα.

---

[1] Πρέπει να γίνει ένας διαχωρισμός μεταξύ του CE(Credit Easing) και του QE : Ο όρος CE μοιάζει με τον QE, αλλά διαφέρει στο ότι ο πρώτος αναφέρεται στην αγορά ιδιωτικών χρεογράφων, ενώ ο δεύτερος στην αγορά κρατικών χρεογράφων.