Ηγεσία και Συναισθηματική Νοημοσύνη(EI):Στο δρόμο προς την κορυφή

   Από την αρχαιότητα η ηγεσία αποτέλεσε το βασικό πεδίο ενασχόλησης και προβληματισμού πολλών επιστημών( φιλοσοφία, ψυχολογία, κοινωνιολογία) στην προσπάθεια τους  να δώσουν τον ορισμό του «μεγάλου ανδρός» - ηγέτη. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας αναπτύχθηκαν δύο βασικές υποθέσεις: 1) «ο ηγέτης γεννιέται, δεν γίνεται», 2) «οι μεγάλοι ηγέτες προκύπτουν, όταν υπάρχει μεγάλη ανάγκη». Αυτές αποτέλεσαν με  την σειρά τους τον προάγγελο για την ανάπτυξη της «προσέγγισης των χαρακτηριστικών» που προήλθε από την διοικητική επιστήμη και η οποία αναφέρεται σε εκείνα ακριβώς τα γνωρίσματα που διαφοροποιούν τον ηγέτη από ένα διοικητικό στέλεχος.

   Προκειμένου να γίνει κατανοητή αυτή η παραπάνω  διαφοροποίηση θα προσπαθήσω να ορίσω την ηγεσία ως εκείνη ακριβώς την διαδικασία επηρεασμού και καθοδήγησης των ενεργειών και της συμπεριφοράς των ατόμων από  τον ηγέτη, ώστε μέσω της συνεργασίας και της επικοινωνίας να επιτευχθούν οι στόχοι της ομάδας και κατ επέκταση οι ατομικοί τους στόχοι. Από την άλλη πλευρά ένας manager εκτελεί βασικές διοικητικές δραστηριότητες όπως είναι ο προγραμματισμός, ο έλεγχος της απόδοσης  και της συμπεριφοράς των υφισταμένων του καθώς επίσης  και ο σχεδιασμός των εργασιών τους. Συνεπώς γίνεται πλέον ξεκάθαρο σε όλους ότι η συμπεριφορά και στην ουσία η επιτυχία ενός ηγέτη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το είδος της εξουσίας που κατέχει. Μ’ άλλα λόγια ο ηγέτης που στηρίζει την δύναμη του στα μεταβιβαζόμενα διοικητικά  του δικαιώματα( δικαίωμα ανάθεσης καθηκόντων και αρμοδιοτήτων και επαγγελματικής αξιολόγησης) έχει ως βασικό στόχο την υποταγή και την αυστηρή πειθαρχία σε αντίθεση μ’ αυτόν που στηρίζεται στα μη μεταβιβαζόμενα ατομικά του προσόντα, όπως είναι ο χαρακτήρας και οι ικανότητές του, και μέσου του σεβασμού και της επικοινωνίας «κερδίζει» την συμμετοχή τους και τον θαυμασμό τους.

   Το βασικό όμως ερώτημα που γεννάται είναι: Μπορεί ένας manager  να εξελιχθεί σε έναν αποτελεσματικό ηγέτη μόνο μέσα από την καθημερινή ενασχόληση του με τα διοικητικά του καθήκοντα; Πριν όμως απαντήσω σε αυτό το ερώτημα και με την ευκαιρία που μου δίνεται θα προχωρήσω στην ανάλυση μιας άλλης βασικής έννοιας που στην ουσία αποτελεί το όπλο του κάθε ηγέτη στο δρόμο προς την κορυφή. Αυτή είναι η Συναισθηματική Νοημοσύνη(Emotional Intelligence), που στην ουσία αποτελεί την ικανότητα του κάθε ατόμου να γνωρίζει και να αναλύει τα συναισθήματά του καθώς και να αναγνωρίζει τα αντίστοιχα των άλλων. Μ’ αυτόν τον τρόπο το άτομο αξιοποιεί αυτήν την ικανότητα και την αντίστοιχη πληροφορία που αντλείται από αυτήν  προκειμένου να ρυθμίσει την σκέψη του και τις δράσεις του.

   Είναι πλέον ξεκάθαρο σε όλους ακόμα και σε αυτούς που δεν ασχολούνται με τον τομέα των επιχειρήσεων πως ο παράγοντας συναισθηματική νοημοσύνη αποτελεί εν δυνάμει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα όχι μόνο για την επιχείρηση αλλά κυρίως για τον ίδιο τον άνθρωπο που αναπτύσσεται μέσα  σ ΄ αυτήν. Για να ενισχύσω την παραπάνω θέση μου αλλά και για να δώσω την απάντηση που περιμένετε σχετικά με το αν ένας manager μπορεί να γίνει ένας επιτυχημένος ηγέτης θα παραθέσω τα στοιχεία μιας μελέτης που έλαβε χώρα στην Αμερική σχετικά με τις ικανότητες που θεωρούνται βασικές για την επιτυχία σε 181 διαφορετικές θέσεις εργασίας. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας έδειξαν ότι το 67% των βασικών συστατικών υπεροχής, δηλαδή 2 στις 3 ικανότητες, αποτελούν συναισθηματικές δεξιότητες. Συνεπώς τα διοικητικά στελέχη καλούνται να αναπτύξουν εκτός από τις τεχνικές και τεχνοκρατικές τους δεξιότητες, οι οποίες προσφέρουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στα χαμηλότερα επίπεδα ιεραρχίας, και την συναισθηματική πλευρά της προσωπικότητάς τους ως το στοιχείο εκείνο που διαχωρίζει ένα καταρτισμένο στέλεχος από έναν επιτυχημένο ηγέτη.

   Τώρα βέβαια κάποιος θα με ρωτήσει πώς γίνεται μια τόσο αόριστη έννοια όχι μόνο να συγκεκριμενοποιηθεί αλλά και να διδαχτεί στα στελέχη; Η απάντηση είναι απλή. Γίνεται από την στιγμή που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικότητάς μας και του χαρακτήρα μας, το οποίο υπάρχει από την στιγμή που γεννιόμαστε και διαρκεί και αναπτύσσεται αδιάκοπα. Επομένως πρόκειται για μια εσωτερική ικανότητα που εξελίσσεται με συνεχή προσπάθεια και υπομονή, και στην οποία το άτομο καλείται να αξιοποιήσει τις εμπειρίες του και την ωριμότητά του μέσα από έναν αγώνα αλληλεπίδρασης με τον εαυτό του και με τους γύρω του.

    Αν θέλαμε λοιπόν να κατατάξουμε την συναισθηματική νοημοσύνη σε κάποιο επιστημονικό κλάδο αυτός σίγουρα θα ήταν η ψυχολογία και δικαιολογημένα αφού επί σειρά ετών οι ψυχολόγοι προσπαθούσαν να εντοπίσουν και να προσδιορίσουν τα συστατικά-μέρη αυτού του όρου. Τελικά η απάντηση δόθηκε πάλι μέσα από τον κόσμο των επιχειρήσεων όπου μια ομάδα ψυχολόγων σε συνεργασία με μια ομάδα διοικητικών στελεχών με μεγάλη εμπειρία στο χώρο δημιούργησαν μοντέλα ικανοτήτων που βασίζονταν στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία αντανακλούσαν την προσωπικότητα επιτυχημένων ηγετών. Αυτά τα χαρακτηριστικά αποτελούν τα συστατικά  της συναισθηματικής νοημοσύνης και είναι:

1) Αυτογνωσία: Η ικανότητα να αναγνωρίζεις και να καταλαβαίνεις τα συναισθήματα σου και την επίδρασή τους στους άλλους.

2) Αυτορρύθμιση του χαρακτήρα: Η ικανότητα να ελέγχεις και να ανακατευθύνεις διασπαστικές παρορμήσεις του χαρακτήρα.

3)  Κίνητρο: Το πάθος να κυνηγάς στόχους με ενέργεια και επιμονή πέρα από χρήματα και θέσεις.

4) Εν-συναίσθηση: Η ικανότητα να διαχειρίζεσαι ανθρώπους με βάση τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις.

5) Κοινωνικές Δεξιότητες: Η ικανότητα στη διαχείριση σχέσεων και στη δημιουργία κοινωνικών επαφών.

   Κλείνοντας την ανάλυση μου θα ήθελα να τονίσω ως τελικό συμπέρασμα όλων όσων προηγήθηκαν, ότι όσοι μεταμορφώνονται σε μεγάλους ηγέτες δέχονται με ενθουσιασμό τις αλλαγές και μαθαίνουν από τα λάθη τους έχοντας ως όπλο τους την συναισθηματική νοημοσύνη και ως πυξίδα τους τον άνθρωπο.

     

     John Rockefeller, Jr.,: «Ο καλός μάνατζερ-ηγέτης δείχνει σε κοινούς ανθρώπους πώς να κάνουν την δουλειά εξαιρετικών ανθρώπων.»